Shine on, you crazy diamond!

Οι ιστορίες για την ύπαρξη ενός τέρατος στο Loch Ness, άρχισαν γύρω στο 565 μ.Χ., αλλά μόνο όταν τραβήχτηκε αυτή η φωτογραφία και παρουσιάστηκε στο κοινό, το 1934, η «Nessie» άρχισε να γίνεται αντικείμενο αντικρουόμενων συζητήσεων, έρευνας και τουριστικής εκμετάλλευσης. Το ενδιαφέρον για το πλάσμα αυτό τελείωσε οριστικά το 1994, όταν ο Christian Spurling παραδέχτηκε πως το τέρας ήταν μια απάτη, φτιαγμένη από τον πατριό του, Marmaduke Wetherell. Έφτιαξαν ένα ξύλινο τέρας, ο ετεροθαλής αδελφός του Ian Wetherell τράβηξε τη φωτογραφία και, στη συνέχεια, έπεισαν το γιατρό του χωριού, Robert Kenneth Wilson, να πει πως ήταν εκείνος ο φωτογράφος.

Από το 1936 μέχρι το 1939, ο Robert Capa ήταν στην Ισπανία, φωτογραφίζοντας τη φρίκη του Ισπανικού Εμφυλίου. Το 1936 έγινε παγκόσμια γνωστός με αυτή τη φωτογραφία που τράβηξε στο μέτωπο της Cordoba και η οποία απεικονίζει έναν υποστηρικτή της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας, τη στιγμή του θανάτου του. Λόγω της εγγύτητάς του στο θύμα και του χρόνου της σύλληψης της φωτογραφίας, η αυθεντικότητά της αμφισβητήθηκε έντονα. Ένας ισπανός ιστορικός αναγνώρισε τον θνήσκοντα στρατιώτη ως τον Federico Borell Garcia, από το Alcoi της Valencia.

Ο φωτογράφος του Associated Press, Murray Becker, είχε επιφορτιστεί να φωτογραφήσει το γιγαντιαίο αερόπλοιο Hindenburg, καθώς πλησίαζε τον πύργο πρόσδεσής του στο Lakehurst του New Jersey, στις 6 Μαΐου του 1937. Το σκάφος ξαφνικά άρπαξε φωτιά και σε 46 δευτερόλεπτα ακολούθησε η συντριβή του στο έδαφος. Ο Becker πρόλαβε να τραβήξει 4 φωτογραφίες του καιόμενου σκάφους, οι οποίες έκαναν το γύρο του κόσμου.

Την Παρασκευή 23 Φεβρουαρίου του 1945, γύρω στη 1 το μεσημέρι, τέσσερις μέρες μετά την απόβαση των πεζοναυτών στην Iwo Jima, ο Joe Rosenthal πραγματοποιούσε την καθημερινή του επίσκεψη στο νησί, όταν άκουσε πως θα ύψωναν την αμερικανική σημαία στην κορυφή του βουνού Suribachi, ενός ηφαιστείου στο νότιο άκρο του νησιού. Με το που αποβιβάστηκε στο νησί, άρχισε να τρέχει προς το βουνό και να ανεβαίνει προς την κορυφή του, κουβαλώντας την φωτογραφική του μηχανή. Στα μισά του δρόμου τον πληροφόρησαν πως η σημαία είχε ήδη υψωθεί, αλλά ο Rosenthal αποφάσισε ν’ ανεβεί έτσι και αλλιώς, για να τη φωτογραφίσει να κυματίζει. Φτάνοντας στην κορυφή είδε μια ομάδα από πεζοναύτες να δένουν μια μεγαλύτερη σημαία στην άκρη ενός μεγάλου σωλήνα, ενώ κοντά τους, μια άλλη ομάδα, ήταν έτοιμη να κατεβάσει τη μικρότερη σημαία, όταν θα υψωνόταν η μεγάλη. Στην αρχή φλέρταρε με την ιδέα να φωτογραφίσει και τις δύο ενέργειες, καθώς θα συνέβαιναν ταυτόχρονα, τελικά όμως αποφάσισε να εστιάσει στη δεύτερη, μεγάλη σημαία που ετοιμάζονταν να υψώσουν οι πεζοναύτες. Έκανε ένα σωρό από πέτρες και έναν σάκο με άμμο, πάνω στον οποίο ανέβηκε για να βγάλει τη φωτογραφία, καθώς το ύψος του ήταν μόνο 1.65μ. Την ώρα που ήταν σκυμμένος ρυθμίζοντας τη μηχανή του, πήρε με την άκρη του ματιού του τη σημαία να υψώνεται. Γύρισε αστραπιαία και έβγαλε την πασίγνωστη φωτογραφία.

Η δημοφιλής αυτή φωτογραφία του Gandhi τραβήχτηκε το 1946 στην Ινδία, από τη Margaret Bourke-White, απεσταλμένη για να κάνει ένα άρθρο πάνω στην ανεξαρτησία της Ινδίας. Προκειμένου να της επιτρέψει να τραβήξει τη φωτογραφία, ο Mahatma Gandhi της ζήτησε να μάθει να χειρίζεται την ανέμη, πράγμα και το οποίο έγινε!

Έκφραση φυλετικής διάκρισης στη Νότια Καρολίνα το 1950. Φωτογραφία του Elliott Erwitt.

Ο Albert Einstein είναι, πιθανότατα, μια από τις πιο δημοφιλείς φυσιογνωμίες όλων των εποχών. Θεωρείται ιδιοφυΐα για τη διατύπωση της Θεωρίας της Σχετικότητας, προκαλώντας έτσι τους νόμους του Νεύτωνα, που αποτελούσαν τη βάση οτιδήποτε γνωστού στις φυσικές επιστήμες μέχρι τις αρχές του 20^ου αιώνα. Ως προσωπικότητα, ήταν εχθρός του κατεστημένου, της σοβαροφάνειας και του καθωσπρεπισμού, γεγονός που αποδεικνύεται περίτρανα με αυτή τη φωτογραφία, τραβηγμένη στις 14 Μαρτίου του 1951 από τον Arthur Sasse.

Βρισκόμαστε στο 1962. Ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. John F. Kennedy και ο πρώην Πρόεδρος Dwight Eisenhower, απομακρύνονται από μια ομάδα φωτογράφων που τους είχε συναντήσει στο Camp David, μετά το πέρας της φωτογράφησης. Το θέμα που συζητούν είναι το φιάσκο στον Κόλπο των Χοίρων. Ενώ οι υπόλοιποι φωτογράφοι μαζεύουν τα σύνεργά τους, ο φωτογράφος του Associated Press Paul Vathis, τραβάει αυτή τη φωτογραφία που κέρδισε βραβείο Pulitzer.

Φωτογραφία τραβηγμένη στη Monrovia, πρωτεύουσα της Λιβερίας, στην καρδιά ενός πεδίου εχθροπραξιών μεταξύ κυβέρνησης και επαναστατών. Ο δρόμος μοιάζει να είναι στρωμένος με ένα χαλί από κάλυκες. Οι επιχειρήσεις στην περιοχή παρέμειναν κλειστές για εβδομάδες, καθώς μαίνονταν οι μάχες. Η Carolyn Cole κέρδισε βραβείο Pulitzer το 2004, για μια σειρά φωτογραφιών, μεταξύ των οποίων ήταν και η συγκεκριμένη.

Η φωτογραφία αυτή του Oded Balilty, φωτογράφου του Associated Press, κέρδισε βραβείο Pulitzer το 2007. Απεικονίζει μια μόνη εβραία γυναίκα, να αψηφά τις ισραηλινές δυνάμεις ασφαλείας, που βρίσκονται εκεί για να απομακρύνουν παράνομους οικιστές της Δυτικής Όχθης.

*Δείτε ΕΔΩ 10 ακόμα συγκλονιστικές φωτογραφίες.

«Ας είναι ευλογημένος ο εφευρέτης της φωτογραφίας! Για μένα, είναι πολύ πιο σημαντικός από τον εφευρέτη του χλωροφόρμιου! Έδωσε ευχαρίστηση στην φτωχή ανθρωπότητα που υποφέρει, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον εμφανίστηκε στον καιρό μου ή πρόκειται να εμφανιστεί. Η τέχνη του επέτρεψε ακόμα και στους φτωχούς να αποκτήσουν πορτραίτα των αγαπημένων τους απόντων».

(από μιαν επιστολή της Jane Welsh Carlyle, 1860)

Από τη σκοπιά μας, στον 21^ο αιώνα, είναι δύσκολο να φανταστούμε πώς ήταν ο κόσμος το δεύτερο μισό του 19^ου αιώνα. Η παιδική θνησιμότητα ήταν πολύ υψηλή και πολλά παιδιά χάνονταν πριν προλάβει η οικογένεια να αποκτήσει μια φωτογραφία τους. Οι γέννες οδηγούσαν στο θάνατο πολλές νέες γυναίκες και οι επιδημίες μπορούσαν να αποδεκατίσουν ολόκληρες οικογένειες. Δεν ήταν ασύνηθες να καλείται ο φωτογράφος, όταν κάποιο μέλος της οικογένειας ήταν ετοιμοθάνατο ή είχε ήδη πεθάνει. Μάλιστα, υπήρχαν φωτογράφοι που ειδικεύονταν στις Μεταθανάτιες Φωτογραφίες. Στις περισσότερες από αυτές το πρόσωπο που εικονίζεται μοιάζει να κοιμάται, πράγμα που κάνει τη φωτογραφία λιγότερο τρομακτική.

Σήμερα οι μεταθανάτιες φωτογραφίες, ως ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της φωτογραφικής τέχνης κατά τον 19^ο αιώνα, αποτελούν αντικείμενο συλλογής και είναι αρκετά δυσεύρετες, καθώς παραμένουν σε οικογενειακά αρχεία.

Post Mortem Photographs

Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νέοι!

Τζούλιο Καΐμη (1897 – 1982)

 «Ήταν πολύ αγαπητός κι ευγενέστατος, ποτέ δεν ζητούσε κάτι για τον εαυτό του. Ήταν ένας άνθρωπος με μεγάλη ευαισθησία και με ποιότητα στη σκέψη του. Μιλούσε πολύ για τον Κόντογλου τον Φώτη. Κοντινοί του άνθρωποι ήταν ο Πικιώνης κι ο Τσαρούχης. Δεν άκουγε καλά, δεν μίλαγε πολύ κι όταν μιλούσε, μιλούσε σιγά, δεν τόνιζε καλά κι έκοβε τις φράσεις του».

Μ΄ αυτά τα λόγια ανασυστήνει την παπαδιαμαντική φιγούρα του Τζούλιο Καίμη ο Γιάννης Μόραλης στον κατάλογο της έκθεσης Αυτοπροσωπογραφία ενός άλλου, Τζούλιο Καίμη (1897-1982).

Εκατόν δέκα χρόνια από τη γέννηση του Ρωμανιώτη εκ Κερκύρας λαογράφου, ζωγράφου και ιστορικού της τέχνης ο Τάσος Μαντζαβίνος και ο Μισέλ Φάις  διασταυρώνουν τα βλέμματά τους στα έργα και στις ημέρες ενός μνημειώδη πεζοπόρου και δαιδαλώδη αφηγητή, ο οποίος το μόνο που προσδοκούσε ήταν να γεμίσει τον χώρο μιας συνάθροισης με την οικουμενική δύναμη της λαϊκής τέχνης και την ηθική δομή του ωραίου.

«Ο Τ. Μαντζαβίνος πιστεύω ότι», υπογραμμίζει στο λεύκωμα της έκθεσης η ιστορικός τέχνης και μουσειολόγος Κατερινά Κοσκινά, «αναγνωρίζει στον Καίμη τον εαυτό του όχι μόνο σαν ζωγράφο αλλά ως πάσχοντα άνθρωπο σ’ έναν γεμάτο αντιφάσεις και παραλογισμό κόσμο. Ταυτίστηκε μαζί του μέσα από την κοινή αφοσίωση και καταφυγή στο χώρο της τέχνης. Μιας τέχνης που εκδηλώνεται μ’ ένα βαθιά βιωματικό εξπρεσιονιστικό τρόπο.

Ενώ ο Βέλγος νεοελληνιστής Bart Shoetaert διερευνώντας την πατρική παρουσία στο λογοτεχνικό έργο του Φάις επισημαίνει: «Στο Μέλι και η στάχτη του Θεού η αφήγηση γίνεται ένα θέατρο σκιών στο οποίο το γράφον υποκείμενο, σαν αόρατος παίκτης των νημάτων, χρησιμοποιεί τη ζωή του Τζούλιο Καΐμη ως μεταφορά για τον εαυτό του, χωρίς, σημειωτέον, να συμπέσουν. Η διαδικασία αυτή, στην οποία το υποκείμενο οικειοποιείται τις λειτουργίες του πατριαρχικού φαλλού, συνεχίζεται επίσης στην Ελληνική αϋπνία με τον Αναγνώστη ως έξ-υπνο εγγαστρίμυθο».

Ο  Μαντζαβίνος φωτίζει τη σχέση του με τον Καίμη ως εξής:  «Τον ζωγράφισα γυμνό, σαν άγιο, επειδή ο πραγματικός καλλιτέχνης στην Ελλάδα αγιάζει. Τον ζωγράφισα με καραγκιόζηδες, σαν το παιδί που περιβάλλεται από τα αγαπημένα παιχνίδια του. Τον ζωγράφισα με στολή με ρίγες, σαν αυτές που φορούσαν οι Εβραίοι στα ναζιστικά στρατόπεδα, γιατί η ζωή του έχει κάτι το ενοχικό, κρύβει κάτι το ανομολόγητο. Τον ζωγράφισα πλάι σ’ ένα δέντρο όπου κρέμονται τα  παπούτσια του, γιατί περπατούσε συνέχεια. Τον ζωγράφισα πάνω σ΄ ένα άλογο, καβαλάρη, σαν τον Αι-Γιώργη, γιατί αφοσιώθηκε στην αγιογραφία και στη λαϊκή ζωγραφική».

Άρα όπως ο  τρόπος του πλάνητα και το αίσθημα του παρία που για χρόνια φώτιζαν―σαν το γλόμπο στο Θέατρο Σκιών―το κολάζ της γραφής μου συμμετρικά τώρα φωτίζουν το φωτογραφικό κολάζ της παρούσας έκθεσης. Φαντάστηκα λοιπόν έναν χώρο διαδρομών, αινιγμάτων και αποσιωπήσεων».

Αλλά και η επιλογή του χώρου δεν είναι τυχαία. Πριν 13 χρόνια (όταν ο Καίμη ήταν κυριολεκτικά ένας αποσιωπημένος, ένας παρίας της πνευματικής ιστορίας μας), το Δεκέμβριο του 1994,  πραγματοποιήθηκε η πρώτη αναδρομική έκθεση με έργα του στην Κλεομένους 24, στην πρώτη στέγη του Χώρου Τέχνης «24».

Στο «Χώρο Τέχνης 24», Σπευσίππου 38 στην Αθήνα (τηλ.  210-7217897) θα λειτουργήσει, από τις 13 Νοεμβρίου έως και τις 8 Δεκεμβρίου 2007, η έκθεση η αφιερωμένη στον Τζούλιο Καΐμη, με ζωγραφική του Τάσου Μαντζαβίνου και φωτογραφία του Μισέλ Φάις.

Την ημέρα των εγκαινίων, 13 Νοεμβρίου και ώρα 8.00 μ.μ., στη μνήμη του Τζ. Καίμη, η Σαββίνα Γιαννάτου, θα τραγουδήσει  σεφαρδίτικα τραγούδια.

Το ομότιτλο της έκθεσης λεύκωμα επιχορηγήθηκε από το από το Ίδρυμα Φ. Κωστόπουλου.

(από το Δελτίο Τύπου της Έκθεσης)