Shine on, you crazy diamond!

Ο κόσμος της Cicely Mary Barker

Τα βιβλία της Cicely Mary Barker είναι ιδιαίτερα δημοφιλή τόσο ανάμεσα στους ενήλικες, όσο και τα παιδιά. Οι νοσταλγικές ζωγραφιές της που απεικονίζουν παιδιά και λουλουδένια ξωτικά, είναι γοητευτικά μέσα στην τέλεια λεπτομέρειά τους και αντανακλούν την κατανόηση της φύσης.

Παιδική ηλικία

Η Barker γεννήθηκε στις 28 Ιουνίου του 1895, στο Croyder του Surrey της Αγγλίας, από τους Walter Barker και Mary Eleanor Oswald. Ο πατέρας της καταγόταν από μια μακρά σειρά ξυλογλυπτών, ένα επάγγελμα που ακολούθησε και ο ίδιος. Το 1909 δώρισε έναν χειροποίητο ξυλόγλυπτο άμβωνα στο ναό του Αγ. Εδμούνδου στο Croyton, όπου εκκλησιαζόταν η οικογένεια. Η κόρη του έδειξε επίσης, από αρκετά νωρίς, τάσεις δημιουργικότητας, περνώντας ώρες ζωγραφίζοντας και σχεδιάζοντας. Ως παιδί υπέφερε από επιληψία, η οποία εξαφανίστηκε μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο για να μην εμφανιστεί ξανά. Λόγω της ασθένειάς της την μεταχειρίζονταν σαν το μωρό της οικογένειας και την υπερπροστάτευαν για όλη της τη ζωή. Ίσως αυτό να συνετέλεσε στον τρόπο που καταλάβαινε και απεικόνιζε τα παιδιά στα έργα της.

Εκπαίδευση

Λόγω της ευαίσθητης κατάστασής της, οι γονείς της αποφάσισαν πως θα ήταν καλύτερο να μορφωθεί στο σπίτι από οικοδιδασκάλους. Επίσης της πλήρωναν μαθήματα τέχνης δι’ αλληλογραφίας, τα οποία συνεχίστηκαν μέχρι το 1919. Τα μαθήματα αυτά την εφοδίασαν με τις απαραίτητες τεχνικές γνώσεις αφενός, αλλά είχαν και την εποικοδομητική κριτική που χρειαζόταν ως νέα δημιουργός. Εκτός από αυτά, σε ηλικία 13 ετών γράφτηκε σε ένα εσπερινό τμήμα τέχνης στο Croyton, όπου εξακολούθησε να πηγαίνει μέχρι τη δεκαετία του ’40, έχοντας πλέον κερδίσει μια θέση εκπαιδευτικού εκεί.

Επαγγελματική σταδιοδρομία

Στα 15 της χρόνια, ο πατέρας της στέλνει δείγματα της δουλειάς της στον εκδότη Raphael Tuck, ο οποίος αγοράζει τα σχέδιά της και τα κυκλοφορεί σε κάρτες. Τον επόμενο χρόνο κερδίζει το δεύτερο βραβείο σε έναν διαγωνισμό αφίσσας, που διοργανώθηκε από τον Όμιλο Τεχνών του Croyden. Πολύ σύντομα τη δέχτηκαν ως ισόβιο μέλος στον Όμιλο και, έτσι, έγινε το νεώτερο σε ηλικία μέλος τους.

Η Barker είχε μια ιδιαίτερη σχέση με τον πατέρα της. Ήταν περήφανος για εκείνη και τη φώναζε χαϊδευτικά «Ciskin». Μετά τον πρόωρο θάνατό του το 1912, η μεγαλύτερη αδελφή της Dorothy, προσπάθησε να συντηρήσει την οικογένεια με τον πενιχρό μισθό της της δασκάλας. Η Cicely βοηθούσε την αδελφή της όσο μπορούσε, πουλώντας ποιήματα και εικονογραφήσεις σε περιοδικά όπως τα My Magazine, Child’s Own, Leading Strings and Raphael Tuck Αnnuals.

Η πιο γνωστή δουλειά της είναι η σειρά με τα βιβλία για τις «Νεράιδες των Λουλουδιών» (Flower Fairies). Την εποχή εκείνη οι νεράιδες ήταν ένα πολύ δημοφιλές θέμα. Το βιβλίο του Sir Arthur Conan Doyle «The Coming of the Fairies» είχε κυκλοφορήσει μόλις τον προηγούμενο χρόνο και περιελάμβανε πέντε φωτογραφίες νεράιδων, τραβηγμένες από δυο μικρά κορίτσια. Οι φωτογραφίες είχαν θεωρηθεί αυθεντικές από έναν ειδικό και δεν ήταν παρά το 1980 που αποδείχτηκε η μη γνησιότητά τους. Η Βασίλισσα Mary εκτιμούσε ιδιαίτερα τη δουλειά της Αυστραλιανής εικονογράφου Ida Rentoul Outwaite, που είχε ως θέμα τις νεράιδες, και έστελνε συχνά κάρτες της στους φίλους της. Ήταν επίσης εποχή που οι άνθρωποι ήθελαν να ξεφύγουν από το φρενήρη ρυθμό της προόδου που γινόταν με άλματα και να επιστρέψουν σε μια απλούστερη και περισσότερο αθώα, προ-επιστημονική εποχή.

Οι νεράιδες της Barker βασίζονταν στη γνώση της για τα φυτά και τα λουλούδια, καθώς και στην καλλιτεχνική της μελέτη αληθινών παιδιών. Τα απεικόνιζε ντυμένα με τρόπο ώστε το καθένα τους να αναπαριστά διαφορετικό λουλούδι, φυτό ή καρπό. Η επιτυχία του πρώτου τόμου, στον οποίο είχε γράψει και τα κείμενα, που κυκλοφόρησε το 1923, οδήγησε στη δημιουργία άλλων επτά.

Η Barker έραβε ένα νέο κοστούμι για κάθε μια από τις νεράιδες, το οποίο ξήλωνε πολύ προσεκτικά όταν τελείωνε, ώστε να μπορέσει να ξαναχρησιμοποιήσει το ύφασμα. Το 1924 έφτιαξε ένα ατελιέ στον κήπο του σπιτιού τους, όπου στεγαζόταν επίσης και το νηπιαγωγείο της αδελφής της. Στον πρόλογο του βιβλίου της « Flower Fairies of the Wayside», γράφει: «…έχω σχεδιάσει όλα τα φυτά και τα λουλούδια πολύ προσεκτικά, από πραγματικά που έχω δει. Και οτιδήποτε έχω γράψει γι αυτά είναι τόσο αληθινό, όσο μπορούσα να το κάνω. Αλλά δεν έχω δει ποτέ νεράιδα…» Έτσι χρησιμοποιούσε τους μαθητές του νηπιαγωγείου της αδελφής της ως μοντέλα και ήταν ενθουσιασμένη με όλα αυτά τα μικρά παιδιά γύρω της και με την ατμόσφαιρα που δημιουργούσαν. Τα παιδιά αποτέλεσαν τα μοντέλα της μέχρι το 1940, οπότε και η αδελφή της έκλεισε το νηπιαγωγείο. Μετά το θάνατο της Dorothy, το 1954, η Barker σχεδίασε ένα βιτρώ για την εκκλησία του Αγ. Εδμούνδου, στη μνήμη της αδελφής της.

Ήταν αφοσιωμένη χριστιανή και όλα τα χρόνια προσέφερε σχέδιά της για διάφορες ευχετήριες κάρτες που έβγαζε η ενορία, καθώς και για διάφορα προπαγανδιστικά θρησκευτικά έντυπα. Το 1925, ένα από τα σχέδιά της, το «The Darling of the World is Come», αγοράστηκε από τη Βασίλισσα Mary. Επιπλέον ζωγράφιζε πίνακες για εκκλησίες και δώριζε έργα της για να βοηθήσει οικονομικά.

Συνέχισε να ζωγραφίζει μέχρι που η όρασή της εξασθένησε, προς το τέλος της ζωής της. Πέθανε ήσυχα στις 16 Φεβρουαρίου του 1973, σε ηλικία 77 ετών. Συμπτωματικά, εκείνη τη χρονιά, ήταν η 50ή επέτειος της έκδοσης του πρώτου της βιβλίου.

Επιρροές, στυλ και τεχνική

Ως παιδί η Barker είχε επαφή με τα βιβλία της Kate Greenaway. Περνούσε πολλές ώρες στο κρεββάτι χρωματίζοντας και σχεδιάζοντας στα πολυάριθμα βιβλία ζωγραφικής της Greenaway. Αν και τα παιδιά της Barker δεν είναι τόσο μελαγχολικά όσο αυτά της Greenaway, φοράνε παρόμοια νοσταλγικά ρούχα και βρίσκονται μέσα σε ένα ιδεαλιστικό περιβάλλον. Όπως και η Betrix Potter, είχε μελετήσει τα φυτά με μάτι βοτανολόγου. Το στυλ της Barker αναφορικά με τη ζωγραφική και την τοποθέτηση των θεμάτων της, μοιάζει με αυτό της Potter, σε αντίθεση με το στυλ της Greenaway που είναι πιο επίπεδο, μάλλον λόγω των τεχνικών εκτύπωσης που χρησιμοποιούνταν την εποχή εκείνη. Η Barker ήταν στενή φίλη με τη Margaret Tarrant, μια άλλη εικονογράφο παιδικών βιβλίων, με την οποία εικονίζεται εδώ.

Η ίδια η Barker αναγνωρίζει την επιρροή που δέχθηκε από τους προ-ραφαηλικούς ζωγράφους, που επίσης επηρέασαν τις Greenaway και Potter: «Ενδιαφέρομαι πολύ για τους προ-ραφαηλικούς. Όλη μου τη ζωή προσπαθούσα να δω όσο το δυνατόν περισσότερη από τη δουλειά τους… Είμαι σε κάποιο βαθμό επηρεασμένη από αυτούς, όχι τόσο ως προς την τεχνική, όσο προς την εκλογή του θέματος και τη δημιουργία της ατμόσφαιρας. Μου αρέσουν πολύ, για παράδειγμα, τα πρώιμα έργα του Millais και η υπέροχη δουλειά, αν και μεταγενέστερου, του Burne-Jones».

Δύο από τα πιο αγαπημένα βιβλία της Barker ήταν το δίτομο έργο Memorials of Edward Burne-Jones, που έλαβε ως δώρο από τη μητέρα της τα Χριστούγεννα του 1920 καθώς και το The Life and Letters of Sir John Everett Millais, που υπήρχε στη βιβλιοθήκη της οικογένειας.

Δούλευε κυρίως με νερομπογιές, με πένα και μελάνι και, ενίοτε, έκανε μυαρόασπρα σκίτσα. Ήταν εξαιρετική στη χρήση λαδιών και παστέλ. Κουβαλούσε πάντα μαζί της ένα μπλοκ και ήταν έτοιμη, ανά πάσα στιγμή, να σκιτσάρει το πρόσωπο ενός ενδιαφέροντος παιδιού για μελλοντική χρήση.

Ζωγράφισε νεράιδες για όλα σχεδόν τα φυτά και τα λουλούδια που υπήρχαν στην Αγγλία και για όλες τις εποχές, εκτός του χειμώνα. Οι Νεράιδες των Λουλουδιών του Χειμώνα δεν συμπεριλήφθησαν στα βιβλία της παρά το 1985, 12 χρόνια μετά το θάνατό της και βασίστηκαν πάνω σε σκίτσα και ποιήματα που είχε κάνει για τα άλλα 7 της βιβλία.

Όλη της η δουλειά με της Νεράιδες των Λουλουδιών έχει συγκεντρωθεί σε έναν γοητευτικό τόμο με τον τίτλο «The Complete Book οf τhe Flower Fairies»*

Είναι εντυπωσιακό το πόσο ταιριάζουν τα χαρακτηριστικά των παιδιών με τον τύπο των λουλουδιών και των φυτών που απεικονίζουν.

Η Cicely Mary Barker παραμένει μία από τις κορυφαίες εικονογράφους και τα βιβλία της εξακολουθούν να κάνουν αλλεπάλληλες εκδόσεις και να γνωρίζουν τεράστια επιτυχία, ογδόντα χρόνια μετά την πρώτη τους έκδοση.

*Το ποστ αφιερώνεται σ΄αυτόν ΕΔΩ τον κύριο, συμμαθητή και φίλο, που στα προπέρσινα γενέθλιά μου, μου χάρισε ένα αντίτυπο του «The Complete Book of the Flower Fairies».