Shine on, you crazy diamond!

Κάποιοι φίλοι, μετά το χτεσινό ποστ, ζήτησαν πληροφορίες για το Lapin Agile. Έτσι, επειδή η ιστορία του είναι τόσο γοητευτική, όσο το ίδιο το Παρίσι, είπα να του κάνω ένα αφιέρωμα που νομίζω πως θα σας αρέσει και θα το βρείτε ενδιαφέρον.

Το «καλλιτεχνικό καμπαρέ» Au Lapin Agile (Στο Σβέλτο Κουνέλι), βρίσκεται στο ίδιο τόπο και κτήριο από το 1860. Το αρχικό του όνομα ήταν Le Cabaret Des Assassins (To Καμπαρέ των Δολοφόνων), εξαιτίας ενός πίνακα που αναπαριστούσε τη δολοφονία ενός serial killer, του Troppman. To 1880 πήρε το όνομα που έχει μέχρι σήμερα. Ένας ζωγράφος, ο André Gill, έφτιαξε μια τοιχογραφία που έδειχνε ένα κουνέλι να ξεφεύγει από μια κατσαρόλα. Οι θαμώνες το ονόμασαν Le Lapin à Gill (Το κουνέλι του Gill). Έτσι, προέκυψε το Lapin Agile.

Το καμπαρέ, στα τέλη του 19ου αιώνα. Διακρίνεται ο τελευταίος νερουλάς του Παρισιού.

Το καμπαρέ βρίσκεται στην περιοχή της Μονμάρτρης, στη δεξιά όχθη του Σηκουάνα, κοντά στη φημισμένη εκκλησία της Ιεράς Καρδίας (Sacré Coeur). Ένα «καμπαρέ» είναι ένα μέρος όπου κάποιος μπορεί να πιει, ενώ υπάρχει ζωντανή ορχήστρα, χορός και ομαδικό τραγούδι. Ένα «καφέ» αντίθετα, είναι ένας τόπος συνάντησης για συζήτηση και κοινωνική συναναστροφή. Το καλλιτεχνικό καμπαρέ είναι το πιο φερέγγυο σχολείο για τη δημιουργία καλλιτεχνών, συγγραφέων, συνθετών ή ερμηνευτών. Είναι μια Σχολή Τέχνης, μεγάλης αξίας. Αντίθετα με ένα ωδείο ή μια δραματική σχολή, δεν έχει καθηγητές. Έχει, όμως, κοινό, το οποίο διδάσκει πράγματα που κανείς δεν θα μάθει ποτέ στα έδρανα των επαγγελματικών σχολών. Και ο καλύτερος καθηγητής που μπορεί να έχει ένας καλλιτέχνης, είναι το κοινό. Στο καμπαρέ, το αξίωμα αυτό είναι αδιαμφισβήτητο. Γιατί εκεί το κοινό είναι ελεύθερο, η ατμόσφαιρα δεν το παραλύει, ο καθωσπρεπισμός του έχει μείνει έξω από την πόρτα. Εκεί το κοινό είναι στη φυσική του κατάσταση, εκδηλώνεται χωρίς ντροπή, μπορεί ακόμα και να παρεκτραπεί, να εκφράσει αυθόρμητα αυτό που αισθάνεται. Χειροκροτά ή γιουχάρει χωρίς ενδοιασμούς και τύψεις. Και είναι στο χώρο ενός καλλιτεχνικού καμπαρέ, όπως το Lapin Agile, που το ξενύχτι είναι η μετάληψη που λαμβάνουν από κοινού θεατές και άγνωστοι, ακόμα καλλιτέχνες, ποιητές, ηθοποιοί, συγγραφείς, συνθέτες, δεξιοτέχνες οργάνων, κωμικοί και τραγουδιστές.

Το Lapin Agile το 1872

Λόγω της εξαιρετικής του θέσης στην καρδιά της Μονμάρτρης (το καλλιτεχνικό κέντρο του Παρισιού στη στροφή του 20ου αιώνα), οι τοίχοι του Lapin Agile έχουν «ακούσει» άπειρες συζητήσεις για το «νόημα της τέχνης». Σύχναζαν σε αυτό (εκτός από τον υπόκοσμο της Μονμάρτρης –προαγωγούς, κλέφτες κ.λ.π.) όλοι οι καλλιτέχνες-δημιουργοί που βρίσκονταν στο Παρίσι τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα, καθώς και διάφοροι εκκεντρικοί, φοιτητόκοσμος από το Quartier Latin, αναρχικοί αλλά και αστοί με καλλιτεχνικές ανησυχίες. O ζωγράφος, ο Maurice Utrillo, απαθανάτισε πολλές φορές το καμπαρέ στους πίνακές του. Ο Utrillo ήταν το «κακό παιδί» της Μονμάρτρης, γιός του μοντέλου Suzanne Valadon και αλκοολικός. Είναι θαμμένος στο νεκροταφείο του St-Vincent, πίσω από το Lapin Agile, αρκετά κοντά ώστε να απολαμβάνει, ακόμα, τη μουσική!

Το Lapin Agile ζωγραφισμένο από τον Utrillo

Το καμπαρέ στεγάζεται σε μια μικρή, πέτρινη μονοκατοικία, στην απότομη και λιθόστρωτη Rue des Saules. Είναι κρυμμένο από μια συστάδα δέντρων που βρίσκονται μπροστά του. Τα ξύλινα τραπέζια του, πάντα γεμάτα από θαμώνες, φέρουν χαραγμένη πάνω τους την καλλιτεχνική και πνευματική ιστορία του Παρισιού των αρχών του αιώνα. Σε πλήρη αντίθεση με τα τουριστικά καμπαρέ Moulin Rouge και Lido, που παρουσιάζουν πρόγραμμα τύπου Las Vegas, στο Lapin Agile η μουσική και το γαλλικό τραγούδι έχουν τον πρώτο λόγο. Οι πελάτες απολαμβάνουν το ποτό τους ακούγοντας παλιά γαλλικά τραγούδια (κάποια από αυτά ακόμα και του 15ου αιώνα) και απαγγελίες ποιημάτων, χωρίς να λείπει το χιούμορ και η σάτιρα.

Père Frédé και Lolo

Το καμπαρέ αρχίζει να ανθίζει όταν το αναλαμβάνει ο Père Frédé, αυτή η ανεπανάληπτη φιγούρα της Μονμάρτρης, στα τέλη του 19ου αιώνα. Φυτώριο νέων καλλιτεχνών και ρευμάτων, μουσικών και ποιητών που πρωτοπαρουσιάζουν εκεί τα έργα τους, αρχίζει να γίνεται πόλος έλξης για τον καλλιτεχνικό κόσμο του Παρισιού. Ίσως για πρώτη φορά, οι διαφορετικές μορφές τέχνης βρίσκονται σε αρμονία. Συγγραφείς, ποιητές, μουσικοί, ηθοποιοί, ζωγράφοι, γλύπτες –όλοι άγνωστοι εκείνη την εποχή- ενώνονται, κριτικάρουν, συζητούν, αστειεύονται και, ενδεχομένως, αλληλοεπηρεάζονται.

Ο ιστορικός πλούτος του Lapin Agile, δημιουργείται τα βράδια, γύρω από την κιθάρα και το τσέλο του Père Frédé, όπου όλοι έπαιζαν τη μουσική τους, έκαναν απαγγελίες των έργων τους και κατέληγαν να τραγουδούν λαϊκά τραγούδια. Ο κοινός παρονομαστής ήταν το χιούμορ και η φιλία. Μεταξύ των αγνώστων θαμώνων του Lapin Agile της εποχής εκείνης ήταν οι Picasso, Utrillo, Derain, Braque, Modigliani, Guillaume Apolinaire και Max Jacob.

Picasso: Au Lapin Agile

Το 1905 ο Picasso πληρώνει ένα γεύμα του στο καμπαρέ, με τον περίφημο πίνακά του «Au Lapin Agile», στον οποίο ο ίδιος παριστάνεται ως αρλεκίνος, ενώ διακρίνεται και ο Père Frédé να παίζει την κιθάρα του. Ο πίνακας έμεινε κρεμασμένος σε έναν τοίχο του καμπαρέ μέχρι το 1912, όταν ο Frédé τον πούλησε για είκοσι δολλάρια. Το 1989 δημοπρατήθηκε στο Sotheby’s για σχεδόν 50 εκ. δολλάρια! Σήμερα βρίσκεται στο Μητροπολιτικό μουσείο της Νέας Υόρκης.

Ο Père Frédé παίζει κιθάρα…

…και τσέλο.

Ένα από τα γεγονότα που αποτελούν ορόσημο στην καλλιτεχνική ιστορία του Lapin Agile είναι το ότι εκεί, στις 8 Μαρτίου του 1910, γεννιέται ένα νέο ρεύμα στη ζωγραφική, που δημιουργεί και σχολή, ο «Υπερβολισμός», Excessivisme κοινώς. Ιδρυτής της και πρωτοδάσκαλος ο ζωγράφος Boronali με το έργο του «Ηλιοβασίλεμα στην Αδριατική (Et le soleil s’endormit sur l’Adriatique), το οποίο αποθεώνεται από τους κριτικούς τέχνης, ως απαράμιλλο αριστούργημα. Μάλιστα, το έργο του Boronali εκτίθεται στο Salon des Indépendants, μαζί με έργα των Matisse και Rousseau. Επί δεκαπέντε ημέρες όλο το Παρίσι περνά να θαυμάσει το έργο του, ιταλικής καταγωγής, ζωγράφου και οι κριτικοί παραληρούν με ενθουσιασμό. Οι ίδιοι αυτοί, κριτικοί, βούλιαξαν στην ντροπή και την απελπισία όταν αποκαλύφθηκε, αργότερα, ότι το όνομα Boronali δεν ήταν παρά αναγραμματισμός του Aliboron, όνομα στο οποίο άκουγε ο γαϊδαράκος-μασκώτ του Lapin Agile, Lolo για τους φίλους του. Μια παρέα νεαρών καλλιτεχνών, με επικεφαλής τον Roland Dorgelès, έστησαν αυτή τη φάρσα, δένοντας ένα πινέλο στην ουρά του Lolo και αφήνοντάς τον ελεύθερο να εκφραστεί καλλιτεχνικά και να δημιουργήσει!!!

Η αποκάλυψη!

Μετά το θάνατο του Père Frédé, το καμπαρέ κινδυνεύει να κατεδαφιστεί και στη θέση του να ανεγερθεί ένα σύγχρονο σπίτι. Προκειμένου να διασωθεί, ο τραγουδιστής και τραγουδοποιός Aristide Bruant το αγοράζει από τους ιδιοκτήτες του. Ο Aristide Bruant (1851 –1925), ο οποίος πρωτοεμφανίστηκε στο καμπαρέ Chat Noir (Μαύρος Γάτος) και στη συνέχεια στο δικό του, το Le Mirliton (Η Φλογέρα), ήταν η πεμπτουσία του καλλιτέχνη της Μονμάρτρης.

Aristide Bruant

Μεγάλωσε σε μια εύπορη οικογένεια σ’ ένα μικρό χωριό κοντά στο Παρίσι, αλλά όταν, από κάποιο γύρισμα της τύχης, η οικογένειά του έχασε την περιουσία της, αναγκάστηκε να πάει στο Παρίσι για να βρει δουλειά. Την ημέρα εργαζόταν ως υπάλληλος στους σιδηροδρόμους και τα βράδια βουτούσε στην αχαλίνωτη ζωή της Μονμάρτρης, μελετώντας το γεμάτο βωμολοχίες λεκτικό της ιδίωμα και τις συμπεριφορές του υπόκοσμου. Οι στίχοι του, γραμμένοι στη γλώσσα του δρόμου, διηγούνται τους αγώνες αυτών που η τύχη τους έχει εγκαταλείψει. Συχνότατα ο Bruant έλουζε με προσβολές το διαρκώς αυξανόμενο μπουρζουάδικο ακροατήριό του, το οποίο, παραδόξως, έδειχνε να διασκεδάζει ιδιαίτερα με την «αυθεντικότητα» της εργατικής τάξης της Μονμάρτρης που του προσέφερε ο Bruant.

Ο Bruant στην περίφημη αφίσσα του Lautrec

To 1922, o Bruant πουλάει το Lapin Agile στον μαθητή του Paulo, γιο του Père Frédé. Υπό τη διεύθυνση του Paulo στην αρχή, και στη συνέχεια με τη βοήθεια της γυναίκας του, τραγουδίστριας Yvonne Darle, το Lapin Agile κάνει σημαντικά άλματα. Το πρόγραμμα οργανώνεται και τραγουδιστές, ποιητές και μουσικοί πραγματοποιούν εκεί το ξεκίνημα και τα όνειρά τους.

Ο γιος του Père Frédé Paulo, με την Yvonne Darle, σύζυγό του και μητέρα του σημερινού ιδιοκτήτη του Lapin Agile.

Τη δεκαετία του ’30 εμφανίζονται για πρώτη φορά εκεί μπροστά σε κοινό οι Rina Ketty, Pierre Brasseur, André Pasdoc, Claude André Puget, Pierre Asso, Jacques Pills και Clément Duhour, τη δεκαετία του ’40 οι Pierre Dudan και Jean-Roger Caussimon, ενώ τις δεκαετίες του ’50 και ’60 εμφανίζονται εκεί οι άγνωστοι τότε Alexandre Lagoya, Ida Presti, Georges Brassens, François Billetdoux, André Reybaz, Annie Girardot, Yves Mathieu (γιος της Yvonne Darle και ιδιοκτήτης του Lapin Agile από το 1972), Jacques Esterel και Claude Nougaro.

To Lapin Agile σήμερα

Ακόμα και σήμερα στο Lapin Agile πίνουν το παραδοσιακό ποτό με κεράσια και brandy και οι άνθρωποι που συγκεντρώνονται κάτω από τις καλυμμένες με ύφασμα λάμπες, απολαμβάνουν τα ίδια τραγούδια και την ίδια ατμόσφαιρα με εκείνους που, περισσότερο από έναν αιώνα πριν, έρχονταν εδώ να συλλογισθούν τις ατυχίες και τα βάσανα της ζωής τους ή να τραγουδήσουν μπροστά στο αναμμένο τζάκι του Père Frédé.

Πάνω: ο σημερινός ιδιοκτήτης του Lapin Agile, Yves Mathieu, με την οικογένειά του.
Κάτω: Ο ίδιος, σε ώρα προγράμματος.